تفاوت قرارداد پیش‌ فروش و مشارکت در تولید خودرو؛ کدام قرارداد از خریدار حمایت می‌کند؟

افزایش اختلافات میان خریداران و خودروسازان در ماه‌های اخیر تنها به موضوع تأخیر در تحویل خودرو یا تغییر قیمت محدود نشده و حالا نوع قرارداد فروش نیز به یکی از مسائل مهم بازار خودرو تبدیل شده است.

بسیاری از مشتریان معتقدند قراردادهایی که در آن مبلغی به عنوان پیش‌پرداخت دریافت شده و زمان مشخصی برای تحویل خودرو اعلام شده است، از نظر ماهیت شباهت زیادی به پیش‌فروش دارد و باید مشمول حمایت‌های قانونی این نوع قرارداد باشد. در مقابل، برخی شرکت‌های خودروساز این قراردادها را تحت عنوان «مشارکت در تولید» تنظیم کرده‌اند؛ قراردادی که از نظر حقوقی تفاوت‌هایی با پیش‌فروش دارد و می‌تواند شرایط متفاوتی برای تعیین قیمت نهایی ایجاد کند.

مهم‌ترین تفاوت میان این دو قرارداد، نحوه تعریف رابطه میان خریدار و شرکت خودروساز است.

در قرارداد پیش‌ فروش، مشتری در واقع یک خودرو را با شرایط مشخص خریداری می‌کند و معمولاً چارچوب‌هایی برای نحوه تعیین قیمت، زمان تحویل و تعهدات شرکت فروشنده وجود دارد.

اما در قرارداد مشارکت در تولید، خریدار به عنوان مشارکت‌کننده در فرآیند تولید در نظر گرفته می‌شود. در این نوع قرارداد، هزینه‌های تولید، شرایط اقتصادی و تغییرات احتمالی در فرآیند ساخت خودرو می‌تواند روی قیمت نهایی تأثیرگذار باشد.

به زبان ساده، در پیش‌فروش، مشتری بیشتر در جایگاه خریدار قرار دارد؛ اما در مشارکت در تولید، رابطه قراردادی می‌تواند شباهت بیشتری به سرمایه‌گذاری در فرآیند تولید داشته باشد.

تفاوت میان پیش‌فروش و مشارکت در تولید زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که فاصله میان ثبت‌نام و تحویل خودرو طولانی شود.

در شرایطی که هزینه‌های تولید، نرخ ارز، قیمت مواد اولیه یا سایر عوامل اقتصادی تغییر می‌کنند، نوع قرارداد تعیین می‌کند که افزایش هزینه‌ها چگونه روی مبلغ نهایی خودرو اثر بگذارد.

به همین دلیل، مشتریانی که هنگام ثبت‌نام تصور می‌کردند در یک طرح پیش‌فروش شرکت کرده‌اند، ممکن است هنگام تحویل خودرو با مبلغی متفاوت از انتظار اولیه روبه‌رو شوند.

یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف میان مشتریان و خودروسازان، نحوه اجرای مصوبه ۴۷۳ شورای رقابت است.

این مصوبه برای قراردادهای پیش‌فروش خودرو، چارچوب‌هایی را درباره نحوه قیمت‌گذاری و حقوق خریداران مشخص کرده است. هدف از این مقررات، ایجاد شفافیت بیشتر در زمان عقد قرارداد و جلوگیری از ایجاد اختلاف میان طرفین بوده است.

با این حال، طبق اعلام شورای رقابت، قراردادهای مشارکت در تولید الزاماً تحت همان چارچوب حمایتی قراردادهای پیش‌فروش قرار نمی‌گیرند.

به همین دلیل، نوع قرارداد امضاشده توسط مشتری می‌تواند نقش مهمی در میزان حمایت قانونی و نحوه محاسبه قیمت نهایی خودرو داشته باشد.

سپهر دادجوی توکلی، سخنگوی شورای رقابت، اعلام کرده است که این شورا تاکنون ممنوعیتی برای انعقاد قراردادهای مشارکت در تولید تعیین نکرده است.

به گفته وی، مسئله اصلی غیرقانونی بودن این قراردادها نیست، بلکه موضوع مهم، نحوه استفاده از این قالب قراردادی و پیامدهای آن برای مصرف‌کنندگان است.

شورای رقابت تأکید کرده است که خریداران باید پیش از امضای قرارداد، به‌طور کامل از شرایط مالی، نحوه تعیین قیمت و تعهدات طرفین آگاه باشند.

کارشناسان بازار خودرو معتقدند در شرایط اقتصادی فعلی، تفاوت میان عنوان قراردادها می‌تواند تأثیر مستقیمی بر هزینه نهایی خرید خودرو داشته باشد.

مهم‌ترین مواردی که باید پیش از امضای قرارداد برای مشتریان شفاف شود شامل موارد زیر است:

شفاف بودن این موارد می‌تواند از ایجاد اختلافات بعدی میان مشتری و شرکت جلوگیری کند.

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های خریداران، مربوط به قراردادهایی است که پیش از تغییر رویه برخی شرکت‌ها منعقد شده‌اند.

بخشی از مشتریان این قراردادها معتقدند اگر هنگام ثبت‌نام، شرایط فروش برای آن‌ها مشابه پیش‌فروش معرفی شده باشد، نباید در زمان تحویل با تغییر ماهیت قرارداد مواجه شوند.